Elisabethshuis

Projectgegevens

ONTWERPER

onbekend

PERIODE

voor 1613, 17de eeuw, 18de eeuw, 19de eeuw, 20ste eeuw

​

STATUUT

beschermd monument

OPDRACHT

bouwhistorisch onderzoek & waardenstelling

OPDRACHTGEVER

private opdrachtgevers

Onderzoek

Het Elisabethhuis kent een lange en gefaseerde geschiedenis, die zich vertaalt in het organisch grondplan en de al dan niet zichtbare historische gelaagdheid van de site. Doorheen de eeuwen transformeerde het complex namelijk van een huidenvetterij naar een prestigieuze en later naar een religieuze residentie. De verschillende bouwcampagnes weerspiegelen dus niet alleen de veranderende architectuurstijlen en modes, maar ook de economische en sociale status van de bewoners.

Het perceel was gelegen tussen het Sint-Elisabethbegijnhof in het westen en het Prinsenhof in het noordoosten. De site was al bewoond in het midden van de 14de eeuw. De vroegste bedrijfsgegevens dateren van het midden van de 15de eeuw: vanaf omstreeks 1450 werd het complex via erfenis doorgegeven binnen de familie Van de Zwalmen en later binnen de familie De Mey.

Voor 1613 werden hier het eerste langshuis, het eerste dwarshuis en het tweede langshuis gerealiseerd. Slechts enkele metselwerkwanden getuigen nog van deze vroegste fase. Een eerste belangrijke ingreep die tot op vandaag zichtbaar is in het complex, is de realisatie van het oostelijk dwarshuis onder de familie De Mey aan het begin van de 17de eeuw. Dit is het eerste volume met twee bouwlagen op de site. De zuidelijke ‘trap’gevel en het spant dateren grotendeels uit deze periode. Ongeveer gelijktijdig werd ook de verbinding gemaakt met het ‘oude huis’, de voormalige pastorie van het Sint-Elisabethbegijnhof.

Een tweede belangrijke ingreep werd uitgevoerd onder advocaat Glaude van de Velde in het eerste kwart van de 18de eeuw en betreft de aanpassing en uitbreiding van het eerste dwarshuis en het tweede langshuis tot de tuinvleugel. Binnen het complex komt de focus te liggen op dit bouwdeel: hier bevonden zich de belangrijkste ruimtes van de woning, met zicht op de lusttuin. De tuingevel werd daarbij de belangrijkste gevel. Opmerkelijk is dat de kruismonelen van de gelijkvloerse verdieping behouden bleven, waardoor er visueel geen eenheid was tussen de ramen op het gelijkvloers en de ramen op de nieuwe eerste verdieping. Dit werd pas aan het einde van de 18de eeuw aangepast.

In de loop van de 18de eeuw werden enkele bijgebouwen op het zuidelijk deel van de site opgericht, zoals het koetshuis en de gloriette. Deze volumes werden in de jaren 1930 afgebroken voor de bouw van de naburige woningen. Vanaf de tweede helft van de 18de eeuw behoorde het complex voor het eerst toe aan een religieuze eigenaar, met name de Sint-Adriaansabdij uit Geraardsbergen. Aan het einde van de 18de eeuw voerden zij, samen met hun huurder Louis-Joseph Massez enkele grootschalige herstellings- en renovatiewerken uit, waaronder het vernieuwen van de dakbedekking en het vervangen van een groot aantal ramen, inclusief het verwijderen van de kruismonelen op de begane grond van de tuinvleugel.

Begin jaren 1860 werd de Rabotstraat aangelegd, dit had een grote impact op het perceel: de tuin werd opgesplitst, er werden nieuwe woningen gebouwd ten oosten van het complex en het interieur van het ‘oude huis’ werd geheroriënteerd rekening houdend met de ‘nieuwe’ toegang langs de Rabotstraat.

In de jaren 1930 volgde een grootschalige renovatie en uitbreiding van het ‘oude huis’. Dit ging gepaard met de opsplitsing van het complex in twee afzonderlijke entiteiten en de bouw van een nieuwe pastorie in de tuin (Rabotstraat 17).

In de jaren 1980 werden de gevels en de daken van het complex beschermd als monument. Gelijktijdig werd het gerestaureerd en herbestemd tot ‘Elisabethhuis’. Vooral op het interieur en het buitenschrijnwerk hadden de werken in de 20ste eeuw een grote impact. Naar aanleiding van de werken werd een uitgebreid huizenonderzoek uitgevoerd.

Recent werd het Elisabethhuis verkocht door de kerkfabriek. Het is de bedoeling van de nieuwe eigenaars om het complex opnieuw te herbestemmen tot woningen.